Z okazji upamiętnienia w Rzeczypospolitej Polskiej 163. rocznicy Powstania Styczniowego z lat 1863–1864 przeciwko rosyjskiemu zniewoleniu, caratowi i despotyzmowi, Konsul Generalny Ukrainy w Krakowie Wiaczesław Wojnarowski oraz wicekonsul Walentyna Kuzmin w dniu 22.01.2026 r. złożyli kwiaty i zapalili znicze na grobie ukraińskiego rewolucjonisty – powstańca – podporucznika Andrija Potebni, pochowanego wraz z polskimi towarzyszami broni nieopodal zamku w Pieskowej Skale, na terenie obecnej miejscowości Sułoszowa, w granicach Ojcowskiego Parku Narodowego, w powiecie krakowskim województwa małopolskiego.
Bitwa pod Pieskową Skałą, w której poległ A. Potebnia, była jedną z wielu potyczek Powstania Styczniowego. W nocy z 4 na 5 marca 1863 r. polscy powstańcy pod dowództwem Mariana Langiewicza zaatakowali oddział wojsk rosyjskich stacjonujący na cmentarzu w miasteczku Skała. W ataku na rosyjskich okupantów brał udział również Andrij Potebnia. Zginął on w pobliżu kamiennego ogrodzenia cmentarza. Towarzysze przenieśli śmiertelnie rannego w pierś A. Potebnię do stróżówki cmentarnej, gdzie o świcie spokojnie i odważnie zmarł w ich ramionach. Jego ostatnimi słowami były: „Niech Bóg da wam zwyciężyć w walce przeciw tyranii…”. Bohaterska śmierć Andrija Potebni znalazła odzwierciedlenie w licznych zagranicznych gazetach.
W Powstaniu Styczniowym, które zyskało poparcie międzynarodowej opinii publicznej, obok Polaków uczestniczyli również Ukraińcy, Litwini i Białorusini. Zbrojny opór miał charakter wojny partyzanckiej, podczas której doszło do około 1200 bitew i potyczek. Powstanie zakończyło się klęską – kilkadziesiąt tysięcy powstańców poległo w walkach, około 1000 zostało straconych, blisko 38 000 skazano na katorgę lub zesłano na Syberię, a około 10 000 udało się na emigrację. W szczególności w Wilnie powstańcy zostali rozgromieni przez rosyjskie oddziały Murawjowa, który dopuścił się brutalnych represji.
Andrij Opanasowycz Potebnia był ukraińskim wojskowym pochodzenia szlacheckiego oraz działaczem politycznym. Urodził się 19 sierpnia 1838 r. na chutorze Maniw w powiecie romeńskim guberni połtawskiej (obecnie wieś Hawryliwka w rejonie romeńskim obwodu sumskiego). Ojciec Andrija, Panas Juchymowycz Potebnia, pochodzenia kozackiego, wywodził się z Zaporożców. Jego starszy brat, znany uczony Ołeksandr Potebnia, był twórcą tzw. kierunku psychologicznego w rodzimej filologii; jego imieniem nazwano Instytut Językoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Dwaj inni bracia – Petro i Mykoła – również oddali życie w walce z rosyjskim caratem.
Znaczący wpływ na kształtowanie poglądów A. Potebni miała jego znajomość z przyjacielem Tarasa Szewczenki, Zygmuntem Sierakowskim, który określał siebie jako „Ukraińca z prawego brzegu Dnipra”.
W 1856 r. A. Potebnia ukończył Konstantynowski Korpus Kadetów w Petersburgu. Służył w Szlisselburskim Pułku Piechoty. W czerwcu 1862 r. opuścił służbę wojskową. Dnia 27 czerwca 1862 r. dokonał zamachu na carskiego namiestnika w Polsce Aleksandra Lüdersa.
Istnieją dwa groby A. Potebni, ponieważ początkowo poległych powstańców, w tym Andrija Potebnię, pochowano we wspólnej mogile na cmentarzu w miasteczku Skała. W 1953 r., w 90. rocznicę powstania, prochy Andrija Potebni i jego poległych towarzyszy w dwóch urnach, z wielkimi honorami wojskowymi, przeniesiono w pobliże miejsca bitwy – do zamku w Pieskowej Skale, będącego muzeum historyczno-krajoznawczym. Tam powstańców pochowano w grobie-mauzoleum na południe od zamku, nad stawem. Mauzoleum to, zdaniem ówczesnych komunistycznych władz PRL, miało służyć propagandzie polsko-rosyjskiej przyjaźni. Jednakże z osobistej inicjatywy Ambasadora Ukrainy w Polsce Dmytra Pawłyczki oraz dzięki znacznym staraniom Konsula Generalnego Ukrainy w Krakowie Zinowija Kurawskiego, w 2000 r. dokonano wymiany starej radzieckiej tablicy pamiątkowej, na której A. Potebnia był określany jako Rosjanin. Na nowym nagrobku umieszczono napis:
„Tu spoczywa sześćdziesięciu pięciu nieznanych powstańców z 1863 roku, a wśród nich akademik Stefan Zalewski oraz Ukrainiec Andrij Potebnia – były oficer wojsk rosyjskich i współpracownik Aleksandra Hercena. Wieczna chwała bojownikom za naszą i waszą wolność!”.
Na historycznym cmentarzu – miejscu bitwy w miasteczku Skała – odtworzono również pierwotny grób, na którym także wskazano na pochówek Andrija Potebni.
Imię Ukraińskiego Bohatera nadano kilku ulicom w polskich miastach, m.in. w dzielnicy Stare Podgórze w Krakowie, w dzielnicy Sępolno we Wrocławiu, a także w miasteczku Skała.